Ghèn mắt chó mèo có ý nghĩa gì? Khi nào là sinh lý, khi nào là bệnh lý?

Ghèn mắt là dịch tiết tự nhiên của tuyến lệ, đóng vai trò bảo vệ giác mạc khỏi bụi bẩn và vi khuẩn. Ghèn mắt sinh lý thường có màu nâu hoặc đen, khô và không kèm theo mùi hôi hay đỏ mắt. Ngược lại, ghèn mắt bệnh lý thường có màu vàng, xanh mủ, dính đặc và kèm theo các dấu hiệu như sưng mí, nheo mắt hoặc sợ ánh sáng. Việc nhận diện đúng màu sắc và tính chất của ghèn là chìa khóa để bảo vệ thị lực cho thú cưng.

Buổi sáng thức dậy, việc thấy một chút dịch khô ở khóe mắt thú cưng là điều hết sức bình thường. Tuy nhiên, ranh giới giữa một đôi mắt "chỉ cần lau là sạch" và một đôi mắt đang "cầu cứu" vì viêm nhiễm thường rất mong manh. Nhiều chủ nuôi đã phải hối hận vì chỉ chậm trễ vài ngày khi coi thường những vệt mủ xanh hay tình trạng nheo mắt liên tục của bé.

1. Ghèn mắt chó mèo có ý nghĩa gì?

Về bản chất, nước mắt không chỉ có nước. Nó là một hỗn hợp phức tạp bao gồm protein, lipid (chất béo), enzyme và các khoáng chất. Tuyến lệ tiết dịch liên tục để bôi trơn nhãn cầu, đồng thời cuốn trôi các dị vật nhỏ.

Khi thú cưng ngủ, nước mắt không được trải đều qua động tác chớp mắt, dịch tiết tích tụ lại ở khóe mắt và bay hơi, để lại hỗn hợp tế bào chết và chất thải gọi là ghèn.

Tại sao ghèn mắt thường có màu nâu? Trong nước mắt có chứa Porphyrin – một hợp chất chứa sắt. Khi tiếp xúc với oxy trong không khí, sắt bị oxy hóa và chuyển sang màu nâu đỏ đặc trưng. Đây là lý do tại sao các giống chó trắng thường bị vệt lệ sậm màu quanh mắt dù không hề bị viêm nhiễm.

2. Phân biệt ghèn sinh lý và ghèn bệnh lý

Để biết khi nào cần lo lắng, bạn có thể dựa vào bảng so sánh trực quan dưới đây:

3. Nguyên nhân ghèn mắt trở thành bệnh lý

Khi ghèn mắt chuyển màu vàng hoặc xanh, đó không còn là vấn đề vệ sinh đơn thuần mà là dấu hiệu của một trong các tình trạng sau:

• Viêm kết mạc: Do vi khuẩn hoặc virus tấn công. Lúc này, mắt tiết dịch mủ để tiêu diệt mầm bệnh, gây ra tình trạng dính chặt hai mí mắt.
• Tắc ống lệ (Epiphora): Ống dẫn nước mắt xuống mũi bị tắc, khiến dịch tràn ra ngoài liên tục, tạo môi trường ẩm ướt cho vi khuẩn phát triển và gây viêm da vùng khóe mắt.
• Loét giác mạc: Thú cưng thường nheo mắt, sợ ánh sáng mạnh. Đây là một cấp cứu thú y vì có thể dẫn đến thủng nhãn cầu.
• Dị ứng môi trường: Bụi mịn, phấn hoa hoặc khói thuốc khiến tuyến lệ phản ứng thái quá, tạo ra lượng dịch tiết đột biến.

4. Khi nào chỉ cần vệ sinh – Khi nào phải đi thú y?

Không phải lúc nào bạn cũng cần hớt hải chạy đến phòng khám. Hãy thực hiện checklist nhanh sau:

Có thể tự vệ sinh tại nhà khi:

• Ghèn màu nâu hoặc đen nhạt.
• Mắt không đỏ, thú cưng vẫn sinh hoạt, ăn uống bình thường.
• Không có dấu hiệu đau đớn khi chạm vào vùng mắt.

Cần đi thú y ngay lập tức khi:

• Ghèn có mủ xanh hoặc vàng đặc.
• Mí mắt sưng to, thú cưng không thể mở mắt hoàn toàn.
• Lòng trắng mắt chuyển sang màu đỏ rực.
• Nhãn cầu có dấu hiệu đục, mờ hoặc có vết trầy xước thấy rõ bằng mắt thường.

5. Sai lầm khi xử lý ghèn mắt khiến bệnh nặng hơn

Một sai lầm nhỏ trong thao tác có thể biến một kích ứng nhẹ thành viêm nhiễm nặng:

• Cạy ghèn khô: Tuyệt đối không dùng móng tay để cạy ghèn khô bám chặt. Việc này làm rách lớp da mỏng dưới mắt, tạo vết thương hở cho vi khuẩn xâm nhập.
• Dùng khăn ướt trẻ em: Các hoạt chất tạo mùi và chất bảo quản trong khăn giấy ướt không dành cho niêm mạc mắt thú cưng, dễ gây bỏng rát.
• Lạm dụng nước muối quá mức: Nước muối sinh lý NaCl 0.9% tốt để rửa trôi nhưng nếu dùng quá nhiều (đặc biệt là các loại có nồng độ không chuẩn) sẽ làm khô giác mạc.

6. Cách vệ sinh ghèn mắt an toàn tại nhà

Hãy thực hiện quy trình 4 bước để đảm bảo đôi mắt luôn sạch khỏe:

1. Làm mềm: Thấm ướt miếng bông mềm bằng dung dịch chuyên dụng, áp nhẹ lên vùng ghèn khô trong 30 giây.
2. Lau một chiều: Lau nhẹ nhàng từ khóe mắt trong ra phía ngoài. Không lau đi lau lại cùng một vị trí.
3. Lau khô: Sử dụng gạc sạch thấm khô vùng da quanh mắt để tránh ẩm ướt (kẻ thù của nấm).
4. Quan sát: Sau khi sạch ghèn, hãy nhìn kỹ nhãn cầu để chắc chắn không có dị vật bên trong.

7. Nên dùng dung dịch gì để vệ sinh ghèn mắt?

Việc lựa chọn dung dịch vệ sinh mắt không chỉ là để sạch, mà là để duy trì sự cân bằng sinh lý.

Trong khi nước muối sinh lý chỉ mang tính chất rửa trôi cơ bản và dễ làm khô niêm mạc nếu dùng lâu dài, thì các dung dịch chuyên biệt như Alkin Eye Care lại được khuyên dùng trong chăm sóc định kỳ. Nhờ công thức có độ pH tương thích hoàn hảo với nước mắt tự nhiên, loại dung dịch này hỗ trợ phân giải protein và lipid hiệu quả hơn, từ đó loại bỏ triệt để các vệt ố nâu mà không cần kháng sinh mạnh hay cồn gây xót. Đặc biệt với các giống chó mặt ngắn (Pug, Poodle) hay mèo Ba Tư – những đối tượng luôn thường trực nỗi lo về vệt lệ – thì một giải pháp an toàn hàng ngày là vô cùng cần thiết.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hỏi: Ghèn mắt màu nâu có nguy hiểm không?

Đa số là sinh lý bình thường do oxy hóa sắt trong nước mắt. Chỉ cần vệ sinh định kỳ là đủ.

Hỏi: Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt người dùng cho chó mèo?

Tuyệt đối không. Một số thành phần trong thuốc nhỏ mắt người có thể gây mù lòa hoặc ngộ độc cho thú cưng (đặc biệt là các dòng chứa Steroid nếu mắt đang có vết loét).

Lời khuyên: Đừng đợi đến khi đôi mắt thú cưng mờ đục mới bắt đầu lo lắng. Ghèn không nguy hiểm nếu chúng ta kiểm soát đúng cách, nhưng sự chậm trễ trong xử lý chính là kẻ thù lớn nhất. Hãy coi một dung dịch vệ sinh mắt đạt chuẩn sinh lý là vật dụng cơ bản trong tủ thuốc của bé, tương tự như dầu gội hay kem đánh răng.