Chó bị viêm da không mặc định sẽ lây sang người. “Viêm da” chỉ mô tả tình trạng da đang viêm; nguy cơ lây phụ thuộc vào nguyên nhân phía sau. Nấm da và ghẻ Sarcoptes là hai nhóm cần thận trọng hơn, còn dị ứng, viêm da cơ địa và phần lớn viêm da mủ thứ phát thường không lây qua tiếp xúc thông thường.
Trong lúc chưa rõ nguyên nhân, hãy hạn chế chạm trực tiếp vào vùng da tổn thương, rửa tay sau khi chăm sóc và không để chó dùng chung giường, khăn hoặc đồ vải với người. Nếu chó rụng lông thành mảng, đóng vảy, ngứa dữ dội hoặc trong nhà có người xuất hiện ban ngứa mới, nên đưa chó đi kiểm tra thay vì tự đoán qua hình ảnh hay tự dùng thuốc.
Khả năng lây nằm ở nguyên nhân, không nằm ở tên gọi “viêm da”
Da đỏ, ngứa, rụng lông, đóng vảy hoặc nổi mụn đều có thể được gọi chung là viêm da. Tuy nhiên, các biểu hiện này có thể bắt nguồn từ nấm, ký sinh trùng, dị ứng, kích ứng, vi khuẩn hoặc một vấn đề bên trong cơ thể. Bởi vậy, cần nhìn vào những nhóm nguyên nhân gây viêm da thay vì kết luận rằng cứ thấy da viêm là người nuôi có nguy cơ bị lây.
| Nhóm nguyên nhân | Nguy cơ đối với người tiếp xúc | Điều nên làm |
|---|---|---|
| Nấm da do dermatophyte | Có thể lây qua chó, lông, đồ dùng hoặc bề mặt nhiễm nấm | Giảm tiếp xúc sát, dùng găng và đưa chó đi kiểm tra |
| Ghẻ Sarcoptes | Có thể gây ban ngứa tạm thời; ký sinh trùng từ động vật thường không sinh sản lâu dài trên người | Hạn chế tiếp xúc và xử lý chó cùng môi trường theo hướng dẫn thú y |
| Ghẻ Demodex ở chó | Không được xem là nguyên nhân gây bệnh ở người | Không cần cách ly vì sợ lây, nhưng chó vẫn cần được kiểm tra |
| Dị ứng, viêm da cơ địa, viêm da tiếp xúc | Bản thân phản ứng viêm không lây | Tìm tác nhân nền và kiểm tra nhiễm trùng thứ phát |
| Viêm da mủ thứ phát | Thường không “lây viêm da” qua vuốt ve; vẫn cần tránh chạm dịch mủ hoặc vết loét | Che vết xước trên tay, dùng găng và rửa tay |
Hai nhóm cần nghĩ đến khi có nguy cơ ảnh hưởng người tiếp xúc
Nấm da có thể lây qua chó và đồ dùng nhiễm nấm
Nấm da do dermatophyte, thường được gọi là ringworm, có thể truyền từ vật nuôi sang người. Đường tiếp xúc không chỉ là vuốt ve vùng da bệnh; lông rụng, chăn đệm, khăn, lược chải và bề mặt có mầm nấm cũng có thể trở thành nguồn phơi nhiễm. Vì thế, khi nghi ngờ nấm da có thể lây từ chó sang người, việc giảm tiếp xúc sát và làm sạch đúng khu vực quan trọng hơn là chỉ che mảng rụng lông.
Mảng rụng lông tròn, lông gãy, vảy khô hoặc vùng da đỏ là những dấu hiệu đáng chú ý, nhưng không dấu hiệu nào đủ để tự xác nhận nấm. Nhiều tình trạng khác có thể trông gần giống, còn một số chó mang nấm lại không có tổn thương điển hình. Kết luận cần dựa trên thăm khám và xét nghiệm phù hợp.
Ghẻ Sarcoptes có thể gây ban ngứa tạm thời ở người
Ghẻ Sarcoptes ở chó có khả năng chuyển sang người tiếp xúc và gây ngứa, nổi sẩn hoặc kích ứng tạm thời. Tuy nhiên, loại ghẻ thích nghi với động vật thường không thể sinh sản lâu dài trên da người. Điều này khác với ghẻ Demodex ở chó, vốn không được xem là tác nhân gây bệnh cho người.
Không nên gom mọi loại “ghẻ chó” thành một nguy cơ giống nhau. Nếu chó ngứa dữ dội, đóng vảy ở bờ tai, khuỷu hoặc chân, hay nhiều con vật trong nhà cùng ngứa, khả năng lây của từng dạng ghẻ chó cần được đánh giá theo đúng tác nhân thay vì dựa vào mức độ rụng lông.
Những dạng viêm da thường không lây qua tiếp xúc thông thường
Dị ứng thức ăn, dị ứng môi trường, viêm da cơ địa và viêm da do tiếp xúc là phản ứng của cơ thể chó trước một tác nhân. Bản thân phản ứng này không truyền sang người khi ôm, vuốt ve hoặc sống chung. Dù vậy, chó bị dị ứng vẫn có thể đồng thời mắc bọ chét, nấm hoặc nhiễm trùng thứ phát, nên chữ “dị ứng” không thay thế cho việc kiểm tra đầy đủ.
Tương tự, nhiều trường hợp viêm da mủ hình thành khi vi khuẩn vốn có trên da tăng sinh sau dị ứng, ký sinh trùng, ẩm bí hoặc tổn thương hàng rào da. Người nuôi thường không “bị lây viêm da mủ” chỉ vì vuốt ve chó. Tuy nhiên, dịch mủ và vết loét vẫn cần được xử lý thận trọng, nhất là khi người chăm sóc có vết thương hở hoặc hệ miễn dịch suy yếu, vì vi khuẩn từ chó hiếm khi vẫn có thể gây nhiễm trùng cơ hội ở người.
Dấu hiệu nào khiến bạn nên hạn chế tiếp xúc ngay?
Hạn chế tiếp xúc là biện pháp tạm thời để giảm phơi nhiễm, không phải bằng chứng rằng chó chắc chắn mắc bệnh lây. Nên chủ động thực hiện khi có một hoặc nhiều tình huống sau:
- Chó xuất hiện mảng rụng lông kèm vảy, lông gãy hoặc tổn thương lan sang vùng mới.
- Chó ngứa dữ dội, cọ xát liên tục hoặc nhiều vật nuôi trong nhà cùng bắt đầu ngứa.
- Da có dịch, mủ, vết loét hoặc vùng tổn thương thường xuyên tiếp xúc với tay người chăm sóc.
- Trong nhà có người xuất hiện ban đỏ, sẩn ngứa hoặc tổn thương da mới sau khi tiếp xúc với chó.
- Người trực tiếp chăm sóc là trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch hoặc đang có vết thương hở.
Nếu người trong nhà xuất hiện ban da mới, hãy liên hệ cơ sở y tế cho người và nói rõ tiền sử tiếp xúc với chó đang có vấn đề da. Không dùng chung thuốc bôi của người cho chó hoặc thuốc của chó cho người.
Làm gì trong lúc chưa rõ nguyên nhân?
- Giảm tiếp xúc sát với vùng da bệnh. Tạm ngừng ngủ chung, ôm sát mặt hoặc để chó liếm lên da trầy xước. Không cần xua đuổi hay làm chó căng thẳng; chỉ cần thay đổi cách tiếp xúc cho đến khi rõ nguyên nhân.
- Chọn một người chăm sóc chính. Nếu phải chạm vào vùng tổn thương, nên dùng găng dùng một lần và áo dài tay. Tháo găng xong vẫn cần rửa tay bằng xà phòng và nước.
- Tách đồ dùng dễ giặt. Giặt chăn, khăn và áo của chó; không dùng chung với đồ cá nhân của người. Hút bụi khu vực chó thường nằm và vệ sinh lược, dây đeo hoặc vật dụng tiếp xúc với lông da.
- Làm sạch trước, khử khuẩn sau khi có hướng phù hợp. Không pha trộn hóa chất, không xịt chất khử khuẩn lên cơ thể chó và không mặc định mọi viêm da đều cần “khử trùng cả nhà”. Loại sản phẩm và phạm vi xử lý nên dựa vào nguyên nhân nghi ngờ hoặc đã xác nhận.
- Đặt lịch kiểm tra thú y. Ghi lại thời điểm bắt đầu ngứa, vị trí đầu tiên, tốc độ lan, vật nuôi khác có triệu chứng hay không và người trong nhà có ban da mới hay không.
Khi nào cần đưa chó đi kiểm tra nguyên nhân?
Nên đưa chó đi khám sớm nếu tổn thương lan rộng, ngứa tăng nhanh, rụng lông thành nhiều mảng, có vảy dày, mùi hôi, dịch hoặc mủ; nếu chó con, chó già hay chó có bệnh nền bị viêm da; hoặc nếu nhiều vật nuôi và người trong nhà cùng có biểu hiện da. Việc tiếp tục chờ có thể kéo dài nguồn phơi nhiễm hoặc làm tổn thương da nặng thêm.
Cần kiểm tra trong ngày khi chó đau rõ, bỏ ăn, lừ đừ, tổn thương loét sâu, sưng nóng, chảy nhiều dịch hoặc lan nhanh. Nếu người tiếp xúc bị phát ban lan rộng, đau, có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc thuộc nhóm suy giảm miễn dịch, người đó cũng nên được cơ sở y tế đánh giá.
Vì sao không thể chẩn đoán viêm da lây chỉ bằng hình ảnh?
Nấm, ghẻ, dị ứng và viêm da mủ có thể cùng gây đỏ da, rụng lông, vảy và ngứa. Một mảng tròn không tự động đồng nghĩa với nấm; ngứa dữ dội cũng không đủ để khẳng định ghẻ. Bác sĩ thú y có thể cần kết hợp bệnh sử, khám da, soi tế bào, cạo da, kiểm tra lông hoặc xét nghiệm nấm tùy trường hợp.
Vì hình ảnh không cho biết chắc tác nhân, tự dùng thuốc kháng nấm, kháng sinh, thuốc trị ghẻ hoặc thuốc chống viêm có thể che lấp dấu hiệu và làm khó bước chẩn đoán sau đó. Cách an toàn nhất là giảm tiếp xúc tạm thời, giữ vệ sinh có kiểm soát và xác định nguyên nhân trước khi điều trị.
Điều cần nhớ: chó bị viêm da có lây sang người hay không không thể trả lời chỉ bằng chữ “viêm da”. Hãy thận trọng hơn với nấm da và ghẻ Sarcoptes; đừng mặc định dị ứng hoặc mọi trường hợp viêm da mủ đều lây.
