Mắt mèo đổ ghèn là tình trạng rất thường gặp. Có bé chỉ có một ít ghèn khô ở khóe mắt sau khi ngủ dậy, nhưng cũng có bé ghèn nhiều, dính chặt quanh mí, chuyển vàng/xanh hoặc đi kèm đỏ mắt, sưng mắt, nheo mắt và khó chịu.
Điểm quan trọng là: không phải mọi loại ghèn mắt đều nguy hiểm, nhưng cũng không nên xem nhẹ khi màu ghèn thay đổi hoặc mắt mèo có biểu hiện đau. Ghèn mắt bất thường, đặc biệt khi có màu vàng, xanh, trắng đục hoặc lẫn máu, nên được xem là dấu hiệu cần theo dõi kỹ, nhất là khi đi kèm đỏ mắt, sưng mắt hoặc mèo nheo mắt.
Bài viết này giúp chủ nuôi nhận biết màu ghèn mắt mèo, biết khi nào có thể vệ sinh nhẹ vùng quanh mắt tại nhà, khi nào không nên tự xử lý và khi nào cần đưa mèo đi thú y.
1. Mắt mèo đổ ghèn có phải lúc nào cũng nguy hiểm không?
Không phải lúc nào cũng nguy hiểm.
Một ít ghèn khô ở khóe mắt sau khi mèo ngủ dậy có thể chỉ là chất bẩn, bụi nhẹ hoặc dịch tiết khô lại. Nếu mắt mèo vẫn trong, không đỏ, không sưng, mèo không nheo mắt, không dụi mắt và sinh hoạt bình thường, chủ nuôi có thể lau nhẹ vùng quanh khóe mắt bằng bông/gạc mềm sạch.
Tuy nhiên, khi ghèn xuất hiện nhiều hơn bình thường, đổi màu, dính đặc, có mùi, hoặc đi kèm đỏ/sưng/nheo mắt, tình huống đã khác. Lúc này không nên chỉ nghĩ là “bẩn mắt” đơn giản. Mắt là vùng nhạy cảm, và các vấn đề như viêm kết mạc, nhiễm trùng, kích ứng, tổn thương giác mạc hoặc bệnh đường hô hấp trên ở mèo đều có thể đi kèm biểu hiện ở mắt.
2. Nhìn màu và dạng ghèn để đánh giá mức độ cần theo dõi
2.1. Ghèn trong hoặc hơi nâu khô quanh khóe mắt
Nếu ghèn chỉ là một ít mảng khô màu nâu nhạt ở khóe mắt, mắt mèo vẫn sáng, không đỏ, không sưng, mèo không dụi mắt và vẫn ăn chơi bình thường, tình trạng này thường chưa phải dấu hiệu khẩn cấp.
Chủ nuôi có thể lau nhẹ vùng quanh khóe mắt bằng bông mềm hoặc gạc sạch được làm ẩm bằng dung dịch phù hợp. Không chà mạnh, không bóc ghèn khô bằng lực mạnh và không chọc sâu sát nhãn cầu.
2.2. Ghèn vàng, xanh, đặc hoặc dính nhiều quanh mí mắt
Nếu ghèn chuyển sang màu vàng đặc, xanh, trắng đục hoặc dính nhiều quanh mí, chủ nuôi cần thận trọng hơn. Đây có thể là dấu hiệu mắt đang bị kích ứng, viêm hoặc có vấn đề cần kiểm tra. Đặc biệt, nếu mèo nheo mắt, chớp mắt nhiều, dụi mắt, sợ ánh sáng hoặc vùng mắt đỏ/sưng, không nên chỉ lau rồi bỏ qua.
Nếu ghèn mắt chuyển sang vàng đặc, xanh hoặc đi kèm đỏ/sưng/nhíu mắt, đây là nhóm dấu hiệu cần theo dõi kỹ. Chủ nuôi có thể đọc thêm dấu hiệu viêm kết mạc ở mèo để hiểu khi nào nên đưa bé đi kiểm tra thú y.
2.3. Dịch có máu, mắt đục, mắt sưng hoặc mèo nheo mắt vì đau
Đây là nhóm dấu hiệu không nên xử lý tại nhà. Nếu mắt có máu, giác mạc đục, mắt sưng rõ, mèo nheo mắt, né ánh sáng, dụi mắt liên tục hoặc có vẻ đau, chủ nuôi nên đưa bé đi thú y sớm.
Mắt mèo có thể xấu đi nhanh nếu có tổn thương sâu, dị vật hoặc viêm nặng. Khi mắt có dịch bất thường kèm đỏ, sưng, nheo mắt hoặc thay đổi hành vi, chủ nuôi nên đưa mèo đi kiểm tra để xác định nguyên nhân và cách xử lý phù hợp.
3. Vì sao mắt mèo có thể đổ ghèn?
3.1. Bụi bẩn, kích ứng nhẹ hoặc giống mèo mặt ngắn dễ chảy nước mắt
Một số mèo có thể có ghèn nhẹ do bụi, lông rơi vào vùng mắt, không gian nhiều bụi, khay cát bụi hoặc môi trường có mùi kích ứng. Một số giống mèo mặt ngắn cũng dễ chảy nước mắt và bám bẩn vùng khóe mắt hơn.
Trong nhóm này, ghèn thường ít, khô nhẹ, không có mùi hôi, mắt không đỏ/sưng và mèo không đau. Chủ nuôi có thể theo dõi, giữ môi trường sạch hơn và lau nhẹ vùng quanh mắt khi cần.
3.2. Viêm kết mạc, nhiễm khuẩn, vấn đề hô hấp trên hoặc virus ở mèo
Mắt mèo đổ ghèn cũng có thể liên quan đến viêm kết mạc hoặc các vấn đề hô hấp trên. Khi đó, mèo có thể kèm hắt hơi, chảy mũi, mắt đỏ, nheo mắt, ghèn vàng/xanh hoặc dính nhiều quanh mí. Các biểu hiện như đỏ mắt, sưng, nheo mắt, chảy dịch, dụi mắt và đôi khi hắt hơi thường được nhắc đến trong nhóm dấu hiệu viêm kết mạc ở mèo.
Không nên tự kết luận nguyên nhân chỉ bằng màu ghèn. Cùng là ghèn vàng, nhưng nguyên nhân có thể khác nhau. Việc dùng sai thuốc, đặc biệt là thuốc nhỏ mắt không phù hợp, có thể làm tình trạng khó kiểm soát hơn.
3.3. Dị vật, chấn thương hoặc tổn thương giác mạc cần kiểm tra sớm
Nếu mèo bỗng nheo một bên mắt, chảy nước mắt nhiều, dụi mắt liên tục, mắt đỏ rõ hoặc nghi có vật lạ rơi vào mắt, chủ nuôi không nên cố tự lấy dị vật bằng tay hoặc tăm bông.
Nếu ghèn mắt đi kèm đỏ mắt rõ, cộm, nghi dị vật hoặc chấn thương, hãy ưu tiên đưa bé đi kiểm tra; có thể xem thêm cách xử lý khi chó mèo bị đỏ mắt để biết những việc nên và không nên làm ban đầu.
4. Cách lau ghèn mắt cho mèo an toàn tại nhà
Cách lau mắt tại nhà chỉ phù hợp khi ghèn nhẹ, chủ yếu bám ở vùng ngoài khóe mắt, mèo không đau, mắt không đỏ/sưng và không có dịch mủ rõ.
4.1. Chuẩn bị bông/gạc mềm sạch và dung dịch phù hợp
Bạn nên chuẩn bị bông mềm hoặc gạc sạch, dùng riêng cho từng bên mắt nếu cần. Làm ẩm bông/gạc bằng dung dịch Alkin Eye Care để lau vùng quanh mắt. Không dùng khăn bẩn, giấy thô ráp hoặc bông quá khô vì có thể làm vùng da quanh mắt khó chịu.
Không đổ dung dịch trực tiếp vào mắt nếu sản phẩm không được hướng dẫn dùng theo cách đó. Nếu mèo đang đỏ mắt, đau, nheo mắt hoặc có ghèn mủ, không nên tự nhỏ bất kỳ sản phẩm nào trước khi được bác sĩ thú y kiểm tra.
4.2. Cố định mèo nhẹ nhàng bằng khăn nếu cần
Với mèo dễ giãy, bạn có thể quấn bé nhẹ trong khăn mềm, chỉ để hở phần đầu. Cách này giúp hạn chế mèo cào hoặc giật mình khi lau. Tuy nhiên, không nên siết quá chặt, không ép mèo trong thời gian dài và không cố làm nếu bé quá hoảng.
Nếu mèo phản ứng mạnh, hãy dừng lại. Một lần lau mắt không nên biến thành trải nghiệm khiến mèo sợ chủ nuôi.
4.3. Lau từ vùng quanh khóe mắt ra ngoài, không chà vào nhãn cầu
Khi lau, hãy lau nhẹ từ vùng quanh khóe mắt ra ngoài theo một chiều. Nếu ghèn khô bám chặt, làm ẩm vài giây cho mềm rồi lau lại nhẹ nhàng. Không cạy, không kéo mạnh mảng ghèn khô, không chà vào nhãn cầu và không đưa tăm bông sâu vào sát mắt.
Với ghèn khô nhẹ quanh khóe mắt, chủ nuôi có thể tham khảo cách vệ sinh mắt cho mèo đúng cách để lau vùng quanh mắt nhẹ nhàng, không chọc sâu và không tự nhỏ thuốc khi mắt đỏ, đau hoặc có dịch mủ.
5. Những việc không nên làm khi mèo đổ ghèn mắt
5.1. Không tự dùng thuốc nhỏ mắt của người
Khi thấy mắt mèo có ghèn nhiều, đỏ hoặc sưng, không nên tự dùng thuốc nhỏ mắt của người. Chủ nuôi nên đọc thêm có nên dùng thuốc nhỏ mắt của người cho chó mèo để tránh dùng sai sản phẩm trước khi bé được kiểm tra.
Một số thuốc nhỏ mắt của người có thể chứa hoạt chất không phù hợp với mèo hoặc không đúng nguyên nhân đang gặp. Các vấn đề mắt ở mèo cần được đánh giá đúng vì điều trị có thể khác nhau tùy nguyên nhân: nhiễm trùng, kích ứng, dị vật, chấn thương, viêm kết mạc hoặc vấn đề giác mạc.
5.2. Không tự dùng kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có bác sĩ thú y
Kháng sinh, corticoid hoặc thuốc điều trị mắt không nên dùng tùy tiện. Dùng sai thuốc có thể che dấu triệu chứng, làm chậm việc kiểm tra đúng nguyên nhân hoặc gây rủi ro nếu mắt đang có tổn thương khác.
ALKIN không khuyến nghị chủ nuôi tự kê thuốc cho mắt mèo tại nhà. Khi mắt có dấu hiệu đỏ, sưng, đau, ghèn mủ, đục hoặc mèo nheo mắt, việc an toàn hơn là đưa bé đi thú y.
5.3. Không cố bóc ghèn khô bằng lực mạnh hoặc chọc sâu sát mắt
Ghèn khô có thể làm chủ nuôi khó chịu khi nhìn thấy, nhưng không nên vì vậy mà kéo mạnh hoặc bóc bằng móng tay. Vùng quanh mắt rất nhạy cảm. Nếu ghèn dính chặt, hãy làm mềm bằng bông/gạc ẩm rồi lau nhẹ.
Không dùng tăm bông chọc sâu vào sát mắt. Không lau đi lau lại mạnh trên cùng một vùng khiến da quanh mắt đỏ lên.
6. Khi nào cần đưa mèo đi thú y?
Nên đưa mèo đi thú y nếu có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- ghèn vàng/xanh đặc, dính nhiều quanh mí;
- mắt đỏ, sưng hoặc mí mắt dính chặt;
- mèo nheo mắt, chớp mắt liên tục, sợ ánh sáng;
- mèo dụi mắt, cào mắt hoặc né khi chạm gần mặt;
- mắt đục, có máu, nghi chấn thương hoặc dị vật;
- mèo con bị ghèn mắt kèm hắt hơi, chảy mũi;
- mèo bỏ ăn, lừ đừ, sốt hoặc thay đổi hành vi.
Với mèo con, cần thận trọng hơn vì sức đề kháng còn yếu và các vấn đề mắt có thể đi kèm bệnh hô hấp. Các tình trạng như chảy dịch mắt, hắt hơi, mệt hoặc bỏ ăn không nên chỉ xử lý bằng lau mắt tại nhà.
7. Câu hỏi thường gặp
7.1. Mắt mèo có ghèn nâu khô có sao không?
Nếu chỉ là một ít ghèn nâu khô ở khóe mắt, mắt vẫn trong, không đỏ, không sưng và mèo sinh hoạt bình thường, bạn có thể lau nhẹ vùng quanh mắt và theo dõi thêm.
Nếu ghèn nhiều dần, dính chặt, đổi màu vàng/xanh hoặc mèo nheo mắt, cần thận trọng hơn.
7.2. Mắt mèo bị ghèn vàng có phải viêm kết mạc không?
Ghèn vàng có thể liên quan đến viêm hoặc nhiễm trùng, nhưng không nên tự chẩn đoán chỉ bằng màu ghèn. Nếu ghèn vàng đi kèm đỏ/sưng/nheo mắt/dụi mắt, nên đưa mèo đi kiểm tra.
7.3. Có nên dùng nước muối sinh lý để lau mắt mèo không?
Có thể dùng để làm ẩm bông/gạc khi lau vùng quanh mắt nếu tình trạng nhẹ và mắt không có dấu hiệu đau, đỏ, sưng hoặc mủ. Không nên đổ trực tiếp vào mắt hoặc dùng như thuốc điều trị.
7.4. Có nên dùng thuốc nhỏ mắt người cho mèo không?
Không nên tự dùng. Thuốc nhỏ mắt của người không phải lúc nào cũng phù hợp với mèo, đặc biệt khi chưa rõ nguyên nhân. Nếu mắt mèo đỏ, sưng, có mủ, nheo đau hoặc đục, cần đưa bé đi thú y.
7.5. Mèo con bị đổ ghèn mắt có nguy hiểm không?
Mèo con cần được theo dõi kỹ hơn. Nếu mèo con có ghèn mắt nhiều, mắt dính, hắt hơi, chảy mũi, bỏ bú/bỏ ăn hoặc lừ đừ, nên đưa bé đi thú y sớm.
8. Kết luận
Mắt mèo đổ ghèn có thể là tình trạng nhẹ nếu chỉ có một ít ghèn khô ở khóe mắt và mắt vẫn bình thường. Nhưng khi ghèn nhiều, đổi màu vàng/xanh, dính đặc, đi kèm đỏ/sưng/nheo mắt hoặc mèo có biểu hiện mệt, bỏ ăn, chủ nuôi không nên tự xử lý bằng thuốc tại nhà.
Cách an toàn là lau nhẹ vùng quanh mắt khi tình trạng còn nhẹ, theo dõi màu và lượng ghèn, tránh chà mạnh hoặc chọc sâu sát mắt, không tự dùng thuốc nhỏ mắt người và đưa mèo đi thú y khi có dấu hiệu bất thường.
