Viêm tai ngoài là một trong những bệnh lý tai mũi họng phổ biến nhất ở loài chó, chiếm tỷ lệ lớn trong các ca thăm khám thú y hàng ngày. Bệnh không chỉ gây đau đớn, khó chịu mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến thính lực và chất lượng sống của thú cưng nếu không được phát hiện kịp thời.
Tại sao chó lại dễ bị viêm tai? Làm thế nào để nhận biết các dấu hiệu sớm trước khi bệnh chuyển biến nặng? Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về nguyên nhân, triệu chứng và cách phân biệt viêm tai ngoài chuẩn y khoa.
1. Giới thiệu chung về viêm tai ngoài ở chó
Viêm tai ngoài là tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở lớp biểu mô lót của ống tai ngoài (từ vành tai đến màng nhĩ). Tình trạng này có thể cấp tính (xảy ra đột ngột) hoặc mãn tính (kéo dài, tái phát nhiều lần).
Khác với con người, cấu trúc tai của loài chó có đặc điểm giải phẫu riêng biệt khiến chúng dễ bị tích tụ dịch và nhiễm trùng hơn. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu viêm tai không chỉ giúp quá trình điều trị đơn giản hơn mà còn ngăn chặn các biến chứng nguy hiểm như viêm tai giữa, thủng màng nhĩ hay điếc vĩnh viễn.
Lưu ý: Nếu bạn thấy chó cưng thường xuyên lắc đầu, gãi tai hoặc tai có mùi hôi lạ, đừng chủ quan. Đó có thể là những tín hiệu cầu cứu đầu tiên.
2. Vì sao chó dễ bị viêm tai ngoài?
Để hiểu nguyên nhân gây bệnh, cần nắm rõ cấu trúc giải phẫu của tai chó:
- Ống tai hình chữ L: Khác với ống tai thẳng của người, ống tai chó gấp khúc hình chữ L (gồm phần thẳng đứng và phần ngang). Cấu trúc này khiến không khí khó lưu thông, độ ẩm và dịch tiết dễ bị ứ đọng ở đáy ống tai.
- Môi trường lý tưởng cho vi khuẩn: Tai chó có nhiều lông tơ và tuyến bã nhờn hoạt động mạnh. Môi trường ẩm, tối và ấm áp bên trong ống tai là điều kiện thuận lợi cho nấm và vi khuẩn phát triển.
3. Nguyên nhân thường gặp gây viêm tai ngoài ở chó
Viêm tai ngoài hiếm khi là một bệnh đơn lẻ mà thường là hệ quả của nhiều yếu tố kết hợp. Dưới đây là các nguyên nhân chính:
3.1. Dị ứng
Chó bị dị ứng thức ăn (thịt gà, bò, ngũ cốc...) hoặc dị ứng môi trường (phấn hoa, bụi nhà) thường có biểu hiện ngứa toàn thân. Tai là một phần của da, do đó viêm tai tái phát thường xuyên là dấu hiệu điển hình của viêm da dị ứng.
3.2. Ký sinh trùng tai
Thường gặp ở chó con và chó mèo sống chung. Rận tai ký sinh trong ống tai gây ngứa dữ dội.
- Dấu hiệu đặc trưng: Dịch tai khô, màu nâu đen vón cục giống bã cà phê.
3.3. Vi khuẩn – nấm men
- Nấm men (Malassezia): Gây ra dịch tiết màu nâu sáp, mùi hôi chua nồng nặc.
- Vi khuẩn (Tụ cầu, Pseudomonas...): Thường gây viêm mủ, dịch vàng hoặc xanh, đau đớn nhiều.
3.4. Nước - Ẩm
Nước đọng lại trong tai sau khi tắm hoặc bơi lội sẽ làm mềm lớp sừng biểu bì, tạo điều kiện cho vi sinh vật bùng phát. Đây gọi là hiện tượng "Tai của vận động viên bơi lội".
3.5. Vệ sinh tai sai cách
Việc lạm dụng tăm bông chọc sâu vào tai có thể đẩy ráy tai vào sâu hơn, gây bít tắc hoặc làm trầy xước niêm mạc ống tai, dẫn đến nhiễm trùng cơ hội.
3.6. Dị vật
Cỏ đuôi chồn, hạt cát, gai thực vật... có thể rơi vào tai chó khi chúng chạy nhảy ngoài trời, gây viêm cấp tính một bên tai.
3.7. Rối loạn nội tiết
Các bệnh như Suy giáp (Hypothyroidism) hoặc Cường vỏ thượng thận (Cushing) có thể làm thay đổi tính chất của da và tuyến bã nhờn, khiến tai dễ bị viêm mãn tính.
4. Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh
Một số chú chó có nguy cơ bị viêm tai cao hơn bình thường do đặc điểm giống loài và lối sống:
- Giống chó tai cụp, tai dài: (Poodle, Cocker Spaniel, Golden Retriever...) Vành tai che kín ống tai làm giảm sự thông thoáng.
- Giống chó nhiều lông tai: (Schnauzer, Poodle) Lông mọc dày trong ống tai giữ ẩm và bụi bẩn.
- Khí hậu: Môi trường nóng ẩm (như Việt Nam) làm tăng nguy cơ nấm men phát triển.
- Lạm dụng thuốc: Sử dụng thuốc nhỏ tai chứa kháng sinh/corticoid bừa bãi có thể gây nhờn thuốc hoặc mất cân bằng hệ vi sinh.
5. Dấu hiệu chó bị viêm tai ngoài
Chủ nuôi cần quan sát kỹ các thay đổi sau đây:
5.1. Dấu hiệu tại tai
- Vành tai và ống tai đỏ ửng, sưng tấy (phù nề).
- Sờ vào thấy nóng.
- Có mùi hôi tanh hoặc chua nồng nặc bốc ra từ tai.
- Dịch tiết bất thường: Dịch vàng (mủ), nâu đen (nấm/rận), hoặc sáp nhầy.
5.2. Thay đổi hành vi
- Lắc đầu liên tục: Phản xạ để văng dịch hoặc dị vật ra ngoài.
- Nghiêng đầu: Luôn nghiêng đầu về phía tai bị đau.
- Gãi tai: Dùng chân sau gãi mạnh vào vùng tai, hoặc chà xát tai xuống sàn nhà/tường.
5.3. Biểu hiện đau đớn
- Kêu rên khi được gãi tai hoặc khi chủ chạm vào vùng đầu.
- Phản ứng hung dữ, cắn lại khi bị kiểm tra tai.
- Trầm cảm, ủ rũ, ngại vận động.
6. Cách phân biệt viêm tai ngoài với viêm tai giữa – tai trong
Viêm tai ngoài nếu không điều trị sẽ lan sâu vào trong. Việc phân biệt là rất quan trọng để tiên lượng bệnh:
- Viêm tai ngoài: Chủ yếu gây ngứa, hôi, đỏ, đau tại chỗ. Thú cưng vẫn đi lại bình thường.
- Viêm tai giữa & Tai trong: Ảnh hưởng đến cơ quan tiền đình (thăng bằng).
Dấu hiệu báo động: Chó đi loạng choạng, ngã, đầu nghiêng vẹo hẳn sang một bên, mắt chuyển động bất thường (giật nhãn cầu - nystagmus), liệt mặt.
Cảnh báo: Viêm tai giữa/trong có nguy cơ gây viêm não màng não, đe dọa tính mạng.
7. Khi nào cần đưa chó đi bác sĩ thú y?
Bạn không nên tự ý mua thuốc nhỏ tai dùng tại nhà nếu chưa có chẩn đoán. Hãy đưa thú cưng đến phòng khám ngay nếu:
- Triệu chứng viêm kéo dài quá 3-5 ngày không thuyên giảm.
- Tai sưng to, bít lấp ống tai, đau dữ dội.
- Có mủ chảy ra từ tai.
- Chó có biểu hiện sốt, bỏ ăn, mệt mỏi hoặc mất thăng bằng.
8. Cách phòng ngừa viêm tai ngoài ở chó
"Phòng bệnh hơn chữa bệnh". Duy trì thói quen vệ sinh là chìa khóa để bảo vệ đôi tai cún cưng:
- Vệ sinh định kỳ: Kiểm tra và lau tai hàng tuần bằng dung dịch vệ sinh chuyên dụng (không chứa cồn).
- Giữ khô ráo: Luôn lau khô tai thật kỹ sau khi tắm hoặc bơi lội. Có thể dùng bông gòn chặn tai khi tắm.
- Nhổ lông tai (với giống chó cần thiết): Giúp ống tai thông thoáng (cần thực hiện đúng kỹ thuật để tránh tổn thương).
- Kiểm soát ký sinh trùng: Nhỏ thuốc trị ve rận định kỳ.
- Chế độ ăn: Nếu chó hay bị viêm tai tái phát, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về chế độ ăn loại trừ dị ứng.
9. Lời kết
Viêm tai ngoài ở chó là một bệnh lý phức tạp với nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu như lắc đầu, hôi tai, đỏ da sẽ giúp quá trình điều trị diễn ra nhanh chóng và triệt để hơn.
Chủ nuôi tuyệt đối không nên tự ý chẩn đoán và điều trị sai cách, vì điều này có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc và biến chứng viêm tai mãn tính khó chữa. Hãy thăm khám thú y để có phác đồ chính xác nhất cho người bạn bốn chân của mình.
