Đêm khuya, thấy cún cưng có biểu hiện chó bị đau mắt đỏ, chảy nước mắt và dùng chân dụi liên tục, nhiều chủ nuôi thường mở tủ y tế gia đình và lấy tạm lọ thuốc của mình (như V.Rohto, Osla, Tobrex…) để nhỏ cho cún. Suy nghĩ phổ biến thường là: “Người dùng được thì chắc chó cũng dùng được, nhỏ tạm cho đỡ xót”.
Tuy nhiên, việc dùng thuốc nhỏ mắt người cho chó là một sai lầm nghiêm trọng trong chăm sóc thú y. Dù cấu tạo giải phẫu có vẻ tương đồng, nhưng sinh hóa môi trường mắt của chó và người là hai thế giới hoàn toàn khác biệt. Việc dùng sai thuốc không những không chữa được bệnh mà còn có thể gây kích ứng, loét giác mạc hoặc ngộ độc toàn thân.
Dưới đây là những phân tích khoa học giải thích tại sao bạn không nên dùng chung thuốc nhỏ mắt với thú cưng.
1. Sự khác biệt về độ pH: Tại sao thuốc người gây xót cho chó?
Yếu tố cốt lõi khiến thuốc nhỏ mắt của người không tương thích với chó chính là sự chênh lệch về độ pH (chỉ số Axit/Kiềm).
Theo nghiên cứu đo lường pH nước mắt động vật đăng trên tạp chí Veterinary Medicine & Small Animal Clinician (tác giả M.B. Abelson và cộng sự), kết quả chỉ ra sự khác biệt rất rõ rệt:
- Nước mắt người: Có độ pH trung tính, dao động ở mức 7.0.
- Nước mắt chó: Có độ pH thiên về tính Kiềm, trung bình khoảng 7.5 (thậm chí từ 7.37 đến 8.62 tùy giống chó).
Trong dược lý thú y, thuốc nhỏ mắt cho chó luôn được bào chế ở khoảng pH sinh lý từ 7.1 – 8.0. Ngược lại, thuốc nhỏ mắt người thường được đệm ở mức 7.0 – 7.4.
Hệ quả là, khi bạn nhỏ một dung dịch có pH thấp (thuốc người) vào môi trường có pH cao (mắt chó), sự chênh lệch hóa học sẽ gây ra phản ứng kích ứng tức thì. Chó sẽ cảm thấy xót, rát như có dị vật xâm nhập, dẫn đến phản xạ cào dụi mạnh bạo hơn, tự làm xước giác mạc của chính mình.
2. Những thành phần “giảm đỏ mắt” ở người là “độc dược” với chó
Bên cạnh rào cản về pH, nhiều người thắc mắc chó bị đau mắt nhỏ V.Rohto được không. Sự thật là, các hoạt chất giúp người giảm triệu chứng nhanh chóng lại là mối nguy hiểm lớn cho sinh lý loài chó.
- Chất co mạch (Tetrahydrozoline và Naphazoline): Đây là thành phần chính trong các loại thuốc trị “đỏ mắt, mỏi mắt” của người. Chúng làm co mạch máu để tròng trắng sáng lại nhanh chóng. Tuy nhiên, với chó, chất này gây giãn đồng tử và tăng nhãn áp. Nếu chó nuốt phải thuốc (chảy qua đường lệ xuống mũi họng), chúng có thể bị ngộ độc thần kinh, hạ nhịp tim, tụt huyết áp và rơi vào hôn mê.
- Corticoid (Dexamethasone, Prednisolone…): Thường có mặt trong các lọ thuốc kháng viêm. Dùng corticoid cho chó là “con dao hai lưỡi”. Nếu mắt chó đang có vết loét giác mạc (dù chỉ là vết xước li ti do gãi), Corticoid sẽ ức chế miễn dịch tại chỗ, khiến vết loét ăn sâu thần tốc (Melting ulcer) và có thể gây thủng nhãn cầu, mù lòa vĩnh viễn.
- Chất bảo quản (Benzalkonium Chloride): Có trong hầu hết thuốc nhỏ mắt người. Ở nồng độ dành cho người, chất này gây độc cho tế bào biểu mô giác mạc mỏng manh của chó nếu dùng kéo dài, dẫn đến hội chứng khô mắt mãn tính.
3. Chó bị đổ ghèn, đau mắt: Sơ cứu tại nhà bằng gì cho an toàn?
Trong các trường hợp khẩn cấp, khi chó bị đổ ghèn xanh hoặc bụi bay vào mắt mà bạn chưa thể đưa đi phòng khám thú y, chỉ có 2 loại dung dịch của người được xem là an toàn để sơ cứu tạm thời:
- Nước muối sinh lý (NaCl 0.9%): Dùng để nhỏ tràn, rửa trôi bụi bẩn, dị vật hoặc làm mềm các mảng ghèn cứng. Dung dịch này chỉ có tác dụng làm sạch cơ học, không có tác dụng trị viêm.
- Nước mắt nhân tạo (Loại tép lẻ, KHÔNG chất bảo quản): Dùng để cấp ẩm bề mặt nhãn cầu nếu mắt chó có biểu hiện quá khô.
Tuyệt đối lưu ý: Nước muối sinh lý không phải là thuốc chữa bệnh. Để điều trị dứt điểm các bệnh lý như viêm kết mạc, viêm giác mạc hay viêm tuyến lệ, bạn bắt buộc phải sử dụng thuốc thú y chuyên dụng.
4. Lời kết và Khuyến nghị
Đôi mắt là cơ quan cực kỳ nhạy cảm. Việc áp dụng tùy tiện các sản phẩm y tế của người sang cho vật nuôi tiềm ẩn rủi ro rất lớn.
- Không tự ý dùng thuốc: Tuyệt đối không dùng các loại thuốc trị đỏ mắt, thuốc kháng viêm hay kháng sinh của người cho chó khi chưa có chỉ định y khoa.
- Tránh xa hoạt chất cấm: Đọc kỹ thành phần, tuyệt đối không nhỏ các sản phẩm chứa Tetrahydrozoline hoặc Naphazoline vào mắt chó.
- Thăm khám kịp thời: Khi chó có dấu hiệu nheo mắt, chảy nước mắt nhiều, nhãn cầu đục mờ, hãy đưa đến bác sĩ thú y. Bác sĩ sẽ nhuộm màu giác mạc để kiểm tra vết xước và kê đơn các loại thuốc nhỏ mắt cho chó có độ pH phù hợp (7.5 – 8.0) và thành phần an toàn.
Đừng đánh cược thị lực của “người bạn 4 chân” bằng những thói quen dùng thuốc sai lầm.
